Pelgrims onderweg naar het Lam van God
Dag 1
De pelgrims en de verstandigheid
Veel religieuze kunst bekijken we tegenwoordig in musea en boeken. Maar vaak werd het gemaakt voor kerken en kapellen, om te beleven, te gebruiken. Een van de bekendste kunstwerken aller tijden kunnen we gelukkig aanschouwen in de kerk waar het ooit voor bedoeld was: het beroemde veelluik van Het Lam Gods, geschilderd door Hubert en voornamelijk Jan van Eyck, is te bewonderen in de Gentse Sint-Baafskathedraal.
Toen edelman Joos Vijd en zijn vrouw Elisabeth Borluut begin 15e eeuw opdracht gaven voor het retabel, een liturgisch schilderwerk voor het altaar, hadden ze een altaarstuk voor ogen dat zou worden gebruikt bij een mis, ‘ter ere van God, zijne gebenedijde moeder en alle zijne heiligen’. Het moest hoop geven en aanzetten tot gebed. De luiken werden alleen geopend op zon- en feestdagen. Op die momenten waren de kleurrijke groepen zichtbaar die zich stapvoets naar het Lam Gods begeven, om de redder van de mensheid te aanschouwen en te vereren.
In deze Goede Week openen we eveneens het retabel, en sluiten ons bij hen aan.
Psalm 121
Een pelgrimslied
1 Ik sla mijn ogen op naar de bergen. Van waar komt mijn hulp?
2 Mijn hulp komt van de HEER, die hemel en aarde gemaakt heeft.
3 Hij zal je voet niet laten wankelen, hij zal niet sluimeren, je wachter.
4 Nee, hij sluimert niet, Hij slaapt niet, de wachter van Israël.
5 De HEER is je wachter, de HEER is de schaduw aan je rechterhand:
6 overdag kan de zon je niet steken, bij nacht de maan je niet schaden.
7 De HEER behoedt je voor alle kwaad, Hij waakt over je leven,
8 de HEER houdt de wacht over je gaan en je komen van nu tot in eeuwigheid.
De pelgrims en de verstandigheid
We betreden het open retabel onderaan, aan de rechterzijde, en voegen ons bij de groep van pelgrims. Ze komen van verre oorden: het achterliggende landschap komt warm en mediterraan over. Achter een cipres en palmboom zijn in de verte de contouren van een stad zichtbaar.
Het pad waar de pelgrims vandaan komen, kronkelt vanuit een donker bos naar ons toe. Eén man heeft duidelijk zichtbaar een jakobsschelp op zijn hoed, het embleem van de bedevaart naar Santiago de Compostela, het graf van Jakobus. Wie de schelp zichtbaar droeg zou – zo was de erecode – beschermd zijn tegen rovers onderweg.
Het paneel wordt gedomineerd door een kolossaal figuur, blootvoets en gehuld in een rood gewaad. Het is Christoffel, de veerman die zonder het te weten het Christuskind een woeste rivier over zou hebben gedragen. Hij is patroonheilige van onder anderen reizigers en pelgrims, maar beschermt ook tegen onheil en ziekte. Eeuwenlang was hij een van de veertien Noodhelpers, een groep heiligen die in tijden van zorg of ziekte kon worden aangeroepen.
Bij hem zoeken de pelgrims hun bescherming. Het omliggende bos is donker, en wie onderweg is, wordt blootgesteld aan gevaren. Dus voorzichtigheid en verstandigheid zijn noodzakelijk op de weg naar het Lam van God.
Efeziërs 5:15-19
15 Let er dus goed op welke weg u bewandelt.
Gedraag u niet als dwazen maar als verstandige mensen.
16 Gebruik uw dagen goed, want we leven in een slechte tijd.
17 Wees daarom niet onverstandig, maar probeer te begrijpen wat de Heer wil.
18 Bedrink u niet, want dat leidt tot uitspattingen, maar laat de Geest u vervullen
19 en zing met elkaar psalmen, hymnen en liederen die de Geest u ingeeft.
Zing en jubel met heel uw hart voor de Heer.
Overdenking
Jezus zei in zijn Bergrede, in Matteüs 5:3: Gelukkig wie nederig van hart zijn, want voor hen is het koninkrijk van de hemel.
Op onze eigen levensreis bevinden we ons vaak in situaties die om wijsheid vragen. Het is dan belangrijk om goed na te denken en afleiding te vermijden.
Laat jij je omringen door verstandige mensen? Ben jij voor iemand anders een verstandig persoon om mee om te gaan?
Gebed
Heer, geef mij de doelgerichtheid van een pelgrim, om naar ú op weg te gaan. En het onderscheidingsvermogen om te zien wat wel en niet verstandig is op mijn reis. Wilt u mij beschermen, waar ik ook heen ga?