dag 5: 21 december

O Oriens

O Dagenraad

O Oriens,
splendor lucis aeternae,
et sol iustitiae:
veni et illumina sedentes in tenebris
et umbra mortis.

 

O Dageraad,
Glans van eeuwig licht
en Zon der gerechtigheid:
kom, en verlicht wie in duisternis zit,
en in de schaduw van de dood.

Maleachi 3:9

9 Jullie zijn vervloekt en nogmaals vervloekt, en toch blijft het hele volk Mij bestelen.

Lucas 1:78

78 Dankzij de liefdevolle barmhartigheid van onze God
zal het stralende licht uit de hemel zich over ons ontfermen

De O-antifonen inspireerden de grote vroegmiddeleeuwse Engelse dichter Cynewulf,
toen hij zijn Christusgedicht schreef.

 

       Eala Earendel, engla beorhtast,
       ofer middangeard monnum sended.
     

      [Wees gegroet Earendel, de stralendste van de engelen
        boven Midden-aarde, naar de mensen gestuurd.]


Earendel is Oudengels voor ‘dageraad’, het licht aan de horizon dat de zonsopkomst
aankondigt. Maar lezers van het werk van Tolkien (De Hobbit, In de ban van de ring
etc.) zullen een vreemde rilling voelen bij dat woord. En terecht. Tolkien, hoogleraar
Oudengels, las deze woorden en schreef later over dat moment: ‘Ik voelde een
vreemde rilling. Alsof er iets in mij was ontstaan en ik half wakker was geworden uit mijn
slaap. Er zat iets heel-ver-wegs, vreemds en moois achter deze woorden, als ik het

maar kon bevatten, ver achter het Oudengels.’ Een van de mythische helden in zijn
verhalen gaf Tolkien de naam Aërendil.


Bij Cynewulf is Earendel een titel voor Christus, zoals ze dat ook in de O-antifonen is.
Hij prijst de dageraad, het licht van de morgenster, dat aankondigt dat de zonsopkomst
ophanden is.

 

Moge jou dat, kikkerlandse lezer, tegen de haren in strijken. Och, mocht het zo zijn dat
deze woorden als een dreun tegen je immer berekenende, gereserveerde hoofd landen.
Moge het ‘Heil Dageraad / Eala Earendel’ de rillingen bezorgen aan jou, die gewend
bent om in koopmans-kleinzuinig-Nederlands te miesmuizen: ‘Prijs de dag niet voor het
avond is.’ ‘Hebben is hebben en krijgen is de kunst.’ ‘Eerst zien, dan geloven…’

Precies het omgekeerde legt de O-antifoon je op de lippen. Jij, in je duisternis en met
ogenschijnlijk de dood als enige zekerheid, jij: prijs het licht aan de horizon. Nog daagt
het in het Oosten. Maar je zult zien. Nog even. En het licht schijnt overal.

Vraag

(Hoe) prijs jij het licht aan de horizon? Zie jij het licht, ook als de duisternis je lijkt te omgeven?

 

De overdenkingen van deze pelgrimage zijn geschreven door Catharinus van den Berg

 

De bijbelteksten zijn afkomstig uit de NBV21.

 

© 2025 Pelgrims onderweg