In het artikel ‘blind zijn voor wat ons verblindt’ ontdekten we dat onze automatische aannames een hoge muur vormen die ons belemmert de ander écht te zien. In dit vervolg delen we twee tips uit Het vooroordeel voorbijvan Brian McLaren om die muren steen voor steen af te breken en ruimte te maken voor een oprechte ontmoeting, zoals Jezus deed.
Het doorbreken van het verlangen naar bevestiging
Ideeën die niet gemakkelijk passen vereisen dat ik nadenk, en nog eens nadenk, en misschien zelfs enkele van mijn lang gekoesterde vooronderstellingen heroverweeg. Dat soort denken is hard werken. Het vergt veel tijd en energie. Mijn hersenen hebben veel aan hun hoofd, dus interpreteren ze zulk hard werken als pijn.
Het is alsof ik een nieuwe foto voorgeschoteld krijg die niet in mijn oude lijst past en waarvoor ik dus een nieuwe lijst moet maken. Om mijzelf dat extra inlijstwerk te besparen, drukken mijn hersenen op een weigeren- of verwijderen-knop wanneer zo’n nieuw idee zich aandient. ‘Ik blijf bij mijn huidige kader, vriendelijk bedankt,’ zeggen ze. En ze geven me een klein plezierstootje om me te belonen voor mijn efficiëntie.
We beoordelen nieuwe ideeën op basis van het gemak waarmee we ze kunnen inpassen in de enige standaard die we hebben, en die deze standaard bevestigen: oude ideeën, oude informatie en vertrouwde autoriteiten. Met als gevolg dat ons kaderverhaal, ons geloofssysteem of paradigma, alles uitsluit wat daar niet in past.
De uitweg uit het verlangen naar bevestiging is niet die van argumenten, maar die van verbeelding en ervaring. Net als andere effectieve communicatoren vertelde Jezus daarom voortdurend verhalen; verhalen die tot de verbeelding spraken en mensen meenamen naar een andere, denkbeeldige wereld:
… er was eens een vrouw die wat gist toevoegde aan een grote homp deeg
… er was eens een man met twee zonen
… deze man reisde van Jeruzalem naar Jericho
… een vrouw verloor eens een muntje…
Door deze korte verbeeldingrijke uitstapjes naar een andere wereld hielp Jezus mensen om iets vanuit een nieuw gezichtspunt te bekijken. Hij gebruikte de verbeelding om een klein gaatje te prikken in hun muren van verlangen naar bevestiging; en door dat kleine gaatje kon er wat nieuw licht naar binnen stromen, dat hen liet weten dat er een grotere wereld buiten hun muren bestond.
Het doorbreken van de afkeer van complexiteit
Onze hersenen hebben een voorkeur voor een eenvoudige onwaarheid boven een complexe waarheid.
Om de afkeer van complexiteit aan te pakken verwoordde en herhaalde Jezus zijn kernboodschap kort, zelfverzekerd en herhaaldelijk, in beelden en metaforen die ontwapenend eenvoudig waren, maar toch heel diepzinnig. Hij liet complexe details achterwege tot nieuwsgierige mensen erom vroegen – als bevestiging, nadat hun gezichtspunt al begon te veranderen.
Hij sprak in eenvoudige zinnen en herhaalde eenvoudige, maar krachtige beelden. Zijn wervingstoespraakjes waren doorspekt met eenvoudige uitspraken van bumperstickerachtige kwaliteit: Het koninkrijk van God is nabij. Het koninkrijk van God is in jou. Niemand kan twee heren dienen. Je kunt niet God én geld dienen. Heb elkaar lief. Als je door het zwaard leeft, zul je door het zwaard sterven. Oordeel niet en je zult niet geoordeeld worden. Doe iets voor anderen. Geef aan Caesar wat van Caesar is, en aan God wat van God is. Zalig zijn de zachtmoedigen.
Ja, Hij begon eenvoudig. Maar Hij verleidde mensen altijd om verder te gaan dan eenvoudigheid. Hij kwam hen tegemoet in het ondiepe, maar leidde hen naar het diepe. Wat klonk als een slogan of bumpersticker was de opening naar bodemloze diepten.
Niet alleen dat, maar Jezus daagde voortdurend bedrieglijke simpelheden uit – met vragen die kaders verruimden, met gelijkenissen die verwachtingen in de war schopten, met hypothetische situaties die diepe vragen opriepen over oppervlakkige regels, en met interacties die diepgaande nuance lieten zien.
Hij besteedde niet veel tijd aan het herhalen of weerleggen van onjuiste beweringen van zijn critici, en Hij gaf geen tegengas als Hij werd aangevallen of beledigd.
In plaats daarvan gebruikte Hij elke kritiek als een kans om zijn ware beweringen te herformuleren, te verduidelijken en te illustreren. Hij was kernachtig, hij wilde mensen richten op zijn centrale, eenvoudige boodschap: een uitnodiging om lang gekoesterde vooroordelen te overwinnen, opnieuw na te denken, en het leven in een nieuw licht te bezien en te beleven.
Door deze twee tips in de praktijk te brengen, transformeren we onze communicatie van een ‘winnen-of-verliezen discussie’ naar een gezamenlijke zoektocht naar wijsheid. Zoals de Emmaüsgangers pas herkenden wie er naast hen liep toen het brood gebroken werd, zo herkennen wij de ander pas echt wanneer we bereid zijn onze eigen vooroordelen te laten breken.
