Op 5 december is het sinterklaas. Iedereen kent het: de stoomboot, de staf, de mijter, het strooigoed. Maar achter mijn kinderindrukken van december ligt nog een verhaal. Het verbazingwekkende leven van een heilige die tot op vandaag wordt bezongen als een engel in het vlees, wonderdoener van Christus, geur van zoetheid en licht.
Sinterklaas heb ik altijd met veel plezier gevierd. En sinds ik mij verdiep in de vroege kerk, zeker nu ik Orthodox ben, heeft het feest een diepere laag gekregen.
Voor het boek dat ik schreef over mijn zoektocht naar Nikolaas onderzocht ik zijn vroegste verhalen, liederen en ikonen. Ik verzamelde ze niet zomaar omdat het mooie verhalen zijn. Ik wilde iets begrijpen van de wereld waar heiligen uit voortkomen, een wereld die soms onverwacht door de onze heen breekt.
Hieronder deel ik enkele gebeurtenissen uit het leven van Nikolaas. In de orthodoxe traditie zijn dit inspirerende getuigenissen van hoe God in mensen zichtbaar kan worden.
Het kind dat rechtop staat in het doopwater
Het eerste verhaal vertelt dat Nikolaas als baby drie uur lang rechtop stond in het doopbad. Niet als een trucje, maar als een teken. Het kind antwoordde op de Drie-enige God voordat hij woorden had.
Hier wordt een subtiel verhaal verteld. De ziel kent haar Maker, ook voordat onze cognitie kan redeneren of woorden vormen. Nikolaas is vanaf het begin iemand die intuïtief luistert naar God. En je hoeft geen volwassene te zijn om zoiets te weerspiegelen. Ook kinderen kunnen getuigen van Gods liefde en roeping.
De nacht van de drie gouden zakjes
Nikolaas hoorde, inmiddels volwassen, dat zijn straatarme buurman zijn dochters wilde verkopen om te overleven. Dat was kennelijk een optie in die tijd. Hij ging daarom in stilte op pad. Op drie verschillende nachten gooide hij een zakje goud door het raam. Alleen door God gezien. Dankzij dat goud kregen de dochters een nieuwe toekomst.
In de kerk noemen we dit de ascese van het verborgen geven. Je verbergt jezelf zodat de liefde zichtbaar wordt. Jezus noemt dit een van de drie deugden in de Bergrede. “Laat je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet.” Het is een van de meest pure vormen van barmhartigheid.
Zijn strijd tegen de afgoden
Nikolaas was zachtmoedig. Maar niet zonder pit. Toen hij zag hoe mensen leefden in angst voor demonen en afgoden, greep hij in. Met een bijl ging hij een tempel van Artemis binnen om de beelden te vernietigen. Niet vanuit blinde woede, maar uit verlangen mensen te bevrijden van de angst die hun in de greep hield.
Heiligen hebben soms een scherp randje. Dat ben ik steeds meer gaan waarderen. Heerlijk eigenzinnig soms.
De verschijning op het schip
Een storm. Een gebroken mast. Golven die een schip willen verzwelgen. De zeelieden riepen: “Nikolaas, help ons.” Volgens het verhaal verscheen hij plotseling op het dek. Hij schepte water mee en sprak hen moed in.
In de orthodoxe liturgie noemen we hem een snelle helper van hen die op zee in gevaar verkeren. Of je dit nu ziet als geschiedenis of als wonder, het draagt dezelfde waarheid als Psalm 107: “Hij leidde hen uit hun nood naar een veilige haven.”
Waarom dit ertoe doet
Sinterklaas is ons feest. Warm en vrolijk, met veel tradities. Maar achter Sinterklaas staat een mens die leefde én leeft. Aan de ene kant bescheiden en kalm. Aan de andere kant met een duidelijke stem, soms zelfs onmogelijk te negeren.
De kerk noemt hem Nikolaas, grote wonderwerker, sterke beschermer, tedere herder. En misschien is het grootste wonder van Nikolaas niet de gouden zakjes. Niet de ingestorte tempel. Maar dat zijn leven zo doordrongen was van Gods liefde en bewogenheid dat wij zestien eeuwen later zijn naam nog steeds mogen zingen.