In een tijdperk van sterke polarisatie en toenemend autoritarisme, zoeken veel mensen houvast: hoe leef je trouw aan het evangelie in tijden van crisis? Wat zijn de tekenen dat vrijheid en democratie onder druk staan? Theoloog Hanna Reichel biedt ons de helpende hand: in haar boek Voor een tijd als deze schudt ze ons wakker, trekt lessen uit het verleden en helpt met het opbouwen van innerlijke en geestelijke weerbaarheid. In de maand mei lezen we met Pelgrims onderweg samen haar boek. Lees je mee? Als kennismaking delen we hieronder alvast een fragment uit de introductie.
We hebben dit eerder meegemaakt
Als wetenschapper heb ik dit land nauwkeurig bestudeerd. Het was trots op zijn invloed in de wereld, zijn intellectuele leiderschap, zijn technologische innovatie en zijn economische kracht. Maar toen de mondiale orde veranderde, stortte het sociale en politieke systeem, dat was gebouwd voor eenvoudigere tijden, in. Politieke en economische crises schaadden het vertrouwen in de regering. De polarisatie nam toe en maakte het vormen van coalities steeds minder haalbaar. De groeiende kloof leidde tot sociale onrust, economische instabiliteit en zelfs geweld op straat.
Het land raakte overweldigd en gedesoriënteerd. Verraad door politieke tegenstanders verklaarde elke nederlaag. De vermeende vernedering veranderde in wrok dat het verlangen aanwakkerde om ‘weer groot te worden’. De politieke retoriek werd steeds agressiever, waarbij vijanden in het buitenland en minderheden in eigen land tot zondebok werden gemaakt. Een spierballentaal van grootspraak, onwaarheden en overdreven claims op grootheid overschreeuwde de onzekerheid.
Bijzondere leiders – die voor zichzelf bijzondere bevoegdheden opeisten – profiteerden van de golf van publieke ontevredenheid tegen immigranten, intellectuelen en iedereen die zichtbaar ‘anders’ was. Democratische processen werden gemanipuleerd, controlesystemen uitgehold. Overheidsbemoeienis was aan de orde van de dag.
Het land waar ik het over heb is Duitsland; de tijd is ongeveer een eeuw geleden. Maar misschien kwam mijn beschrijving jou vandaag bekend voor. Misschien denk je, net als ik: we maken dit nu ook mee. (…)
‘Er is niets nieuws onder de zon,’ weerklinkt in mijn hoofd. Het zijn de woorden van de Leraar, de anonieme figuur uit Prediker die wordt gekarakteriseerd als een wijze man en voormalig koning van Jeruzalem (Pred. 1:9). We hebben dit al eens meegemaakt. Dit inzicht roept ongeloof, frustratie, vermoeidheid en misschien zelfs wanhoop op. Maar dat betekent niet dat alle inspanningen tevergeefs zijn. Het betekent dat er wijsheid te putten valt uit de ervaringen van degenen die dergelijke tijden eerder hebben meegemaakt. Het betekent dat we niet alleen zijn.
Ik beweer niet dat de geschiedenis zich herhaalt. Elke context is anders en we doen er goed aan aandacht te hebben voor de complexiteit van onze wereld van vandaag. Maar het opmerken van bepaalde overeenkomsten wijst ons op modellen waarvan we kunnen leren. Degenen die in een andere tijd en op een andere plaats te maken hadden met de ineenstorting van een democratische orde en de opkomst van een fascistisch regime, kunnen ons vandaag de dag wellicht enige wijsheid bieden.
Hanna Reichel
Als Substack-abonnee van Pelgrims onderweg gaan we Pelgrimeren in turbulente tijden. Je krijgt wekelijks een leeswijzer toegestuurd met een gratis hoofdstuk, praktisch verwerkingsmateriaal en een bemoediging van een bekende Nederlandse christen. Wil je alle 28 bemoedigingen lezen, en tevens uitgebreid verwerkingsmateriaal voor jezelf, je kring of gemeenschap? Het boek Voor een tijd als deze is hier te bestellen (je kan ook klikken op het plaatje hieronder).
Mocht je nog niet geabonneerd zijn, laat dan hieronder je e-mailadres achter